Fazla mesai nedir, fazla mesai ücreti hesaplama ne işe yarar?
Fazla mesai (kanundaki adıyla fazla çalışma), 4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Fazla çalışılan her saat için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir. Yani fazla mesaide bir saatin karşılığı, normal bir saatin 1,5 katıdır.
Bu hesaplayıcı şu durumlarda işinize yarar:
- Bordro kontrolü: Maaş bordronuzdaki fazla mesai kaleminin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını görmek.
- İşveren ve muhasebe: Çalışanlara ödenecek fazla mesai tutarını hızla bulmak ve bütçelemek.
- Bayram ve tatil mesaisi: Resmi tatilde çalışılan günler için ödenmesi gereken ilave ücreti hesaplamak.
- Alacak tahmini: İşten ayrılırken ödenmemiş fazla mesai alacağınızın yaklaşık tutarını öğrenmek.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Saat ücreti = Aylık brüt maaş ÷ 225 Fazla mesai ücreti = Saat ücreti × 1,5 × Fazla çalışılan saat225 saat, uygulamada kabul edilen aylık çalışma süresidir (30 gün × 7,5 saat). Fazla mesainin olup olmadığına günlük değil, haftalık toplam çalışma süresine bakılır.
Örnek hesaplama
Aylık brüt maaşı 40.000 TL olan ve bir ayda 10 saat fazla mesai yapan çalışan için:
- Saat ücreti: 40.000 ÷ 225 = 177,78 TL
- Fazla mesai saat ücreti: 177,78 × 1,5 = 266,67 TL
- Fazla mesai ücreti: 266,67 × 10 = 2.666,67 TL brüt
Fazla çalışma türleri ve zam oranları
| Çalışma türü | Ne zaman | Ödeme |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan saatler | Saat ücreti × 1,5 |
| Fazla süreli çalışma | Sözleşme süresi 45 saatin altındaysa, sözleşme süresi ile 45 saat arası | Saat ücreti × 1,25 |
| Genel tatil çalışması | Bayram ve resmi tatil günleri | Normal ücrete ek 1 günlük ücret |
Fazla süreli çalışma: Sözleşmenizde haftalık çalışma 40 saat olarak belirlenmişse, 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalar %25 zamlı ödenir. 45 saatin üzerindeki kısım yine %50 zamlıdır.
Genel tatil (bayram) çalışması: Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, o günün normal ücretine ek olarak çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir (İş Kanunu md. 47). Günlük ücret, aylık brüt maaşın 30'a bölünmesiyle bulunur.
Bilinmesi gerekenler
- Fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati geçemez.
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir.
- İşçi isterse fazla mesai ücreti yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir.
- Hesaplanan tutar brüttür; gelir vergisi, SGK primi ve damga vergisi kesildikten sonra net tutar ele geçer. Net maaşınızı brüt net maaş hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
- İş sözleşmesinde veya toplu sözleşmede daha yüksek bir zam oranı varsa o oran uygulanır.
Not: Bu hesaplama bilgilendirme amaçlıdır ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. ve 47. maddelerine dayanır. Uyuşmazlık durumunda bir avukata veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na danışın. İlgili hesaplar: yıllık izin hesaplama, ihbar tazminatı hesaplama, kıdem tazminatı hesaplama.