Unix zaman damgası nedir, ne işe yarar?
Unix zaman damgası (Unix timestamp, epoch zamanı), 1 Ocak 1970 00:00:00 UTC anından bu yana geçen saniye sayısıdır. Bilgisayarlar tarihleri saat dilimi ve takvim farklarından etkilenmeden saklamak için bu tek sayıyı kullanır. Örneğin 1700000000 değeri, 14 Kasım 2023 günü UTC saatiyle 22:13:20 anını ifade eder.
Zaman damgası çevirme özellikle şu işlerde gerekir:
- Veritabanı kayıtlarında, log dosyalarında veya API yanıtlarında görülen sayısal tarihleri okumak
- Bir uygulamaya, rapora veya sorguya belirli bir tarihi timestamp olarak girmek
- Çerez, oturum ve token sürelerinin ne zaman dolacağını kontrol etmek
- Farklı saat dilimlerindeki sistemlerin kayıtlarını aynı zaman çizgisinde karşılaştırmak
Unix zaman damgası nasıl hesaplanır?
Timestamp = (Tarih − 1 Ocak 1970 00:00 UTC) saniye cinsinden Türkiye saati = UTC + 3 saatTimestamp her yerde aynıdır; saat dilimi yalnızca gösterim sırasında devreye girer. Türkiye 2016'dan bu yana yaz-kış saati uygulamadan sürekli UTC+3 kullanır. Bu yüzden Türkiye saatiyle girilen bir tarihten timestamp hesaplanırken 3 saat (10.800 saniye) çıkarılır.
Örnek hesaplama
Timestamp → tarih: 1700000000 saniye, 86.400'e bölündüğünde 19.675 gün ve 80.000 saniye eder. 19.675 gün 1970'ten itibaren sayıldığında 14 Kasım 2023'e, 80.000 saniye ise 22:13:20'ye denk gelir. UTC sonucu 14 Kasım 2023 22:13:20, Türkiye saati 15 Kasım 2023 01:13:20 olur.
Tarih → timestamp: 1 Ocak 2026 00:00 UTC anının değeri 1767225600'dür. Aynı an Türkiye saatiyle girilirse 10.800 saniye düşülür ve sonuç 1767214800 olur.
Bilinen zaman damgaları
| Timestamp | UTC tarih |
|---|---|
| 0 | 1 Ocak 1970 00:00:00 |
| 1000000000 | 9 Eylül 2001 01:46:40 |
| 1700000000 | 14 Kasım 2023 22:13:20 |
| 1767225600 | 1 Ocak 2026 00:00:00 |
| 2000000000 | 18 Mayıs 2033 03:33:20 |
| 2147483647 | 19 Ocak 2038 03:14:07 (32 bit sınırı) |
Hangi sistem hangi birimi kullanır?
Linux, PHP, Python'un time() işlevi ve çoğu veritabanı zaman damgasını saniye cinsinden verir. JavaScript'in Date.now() işlevi, Java ve birçok mobil uygulama ise milisaniye kullanır. Bazı sistemler mikro veya nanosaniye cinsinden 16–19 haneli değerler üretir; bu değerleri saniyeye çevirmek için sırasıyla 1.000.000 veya 1.000.000.000'a bölmek gerekir. Excel ve Google E-Tablolar ise tarihleri 1900'den bu yana geçen gün sayısı olarak tutar, bu nedenle Unix zamanıyla doğrudan uyumlu değildir. Excel'de Unix saniyesini tarihe çevirmek için değer 86.400'e bölünüp 25.569 eklenir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Saniye mi milisaniye mi? 10 haneli değerler genellikle saniye, 13 haneli değerler milisaniyedir (JavaScript ve Java milisaniye kullanır). Yanlış birim seçilirse 1970 veya binlerce yıl sonrası gibi anlamsız tarihler çıkar.
- Timestamp her zaman UTC'ye göredir; ekrandaki saat farklıysa bunun nedeni saat dilimidir.
- Unix zamanı artık saniyeleri saymaz; günlük işlerde bu fark önemsizdir.
- 32 bit sistemlerde 19 Ocak 2038'de taşma yaşanır (2038 problemi); güncel sistemler 64 bit kullanır.
İki tarih arasındaki gün sayısı için gün hesaplama, süreleri saniye, dakika ve saat arasında çevirmek için zaman birimi çevirme, ondalık sayıları farklı tabanlara çevirmek için sayı tabanı dönüştürme aracını kullanabilirsiniz.