Sayı tabanı nedir, dönüştürme ne işe yarar?
Sayı tabanı, bir sayı sisteminde kullanılan farklı rakam sayısıdır. Günlük hayatta 0–9 rakamlarını kullanan onluk (decimal) sistemi kullanırız. Bilgisayarlar ise 0 ve 1'den oluşan ikilik (binary) sistemle çalışır; programcılar uzun ikilik sayıları kısaltmak için sekizlik (octal) ve onaltılık (hexadecimal) tabanları kullanır.
- Ders ve sınav: Matematik ve bilgisayar derslerindeki taban dönüşümü sorularını adım adım kontrol etmek.
- Programlama: Bit maskeleri, izinler (chmod 755 sekizlik) ve bellek adresleriyle çalışmak.
- Web tasarım: Renk kodlarındaki (#FF8800) onaltılık değerlerin onluk karşılığını anlamak.
- Ağ ve elektronik: IP adresi alt ağ maskelerini ve kayıt değerlerini ikilik olarak görmek.
Onluk sayı başka tabana nasıl çevrilir?
Sayı, hedef tabana art arda bölünür ve kalanlar not edilir. Bölüm sıfır olunca durulur; kalanlar sondan başa okunarak sonuç elde edilir.
Örnek hesaplama: 13'ü ikilik tabana çevirme
- 13 ÷ 2 = 6, kalan 1
- 6 ÷ 2 = 3, kalan 0
- 3 ÷ 2 = 1, kalan 1
- 1 ÷ 2 = 0, kalan 1
Kalanlar sondan başa: 13₁₀ = 1101₂.
Başka tabandan onluk tabana
Her basamak, tabanın basamak konumu kadar kuvvetiyle çarpılıp toplanır:
1101₂ = 1×2³ + 1×2² + 0×2¹ + 1×2⁰ = 8 + 4 + 0 + 1 = 13Onaltılık tabanda harfler
9'dan büyük basamaklar harfle gösterilir: A = 10, B = 11, C = 12, D = 13, E = 14, F = 15. Örneğin 255₁₀ = FF₁₆. Renk kodları (#FF8800) ve bellek adresleri onaltılık tabanda yazılır.
| Onluk | İkilik | Sekizlik | Onaltılık |
|---|---|---|---|
| 8 | 1000 | 10 | 8 |
| 10 | 1010 | 12 | A |
| 15 | 1111 | 17 | F |
| 16 | 1 0000 | 20 | 10 |
| 255 | 1111 1111 | 377 | FF |
Sık yapılan hatalar
- Kalanları baştan sona okumak: İlk bulunan kalan en sağdaki (en düşük) basamaktır; sonuç sondan başa okunur.
- Onaltılıkta 10'u iki basamak yazmak: 10 onaltılık tabanda "10" değil "A" ile gösterilir. "10₁₆" onluk tabanda 16'dır.
- Tabanı belirtmemek: "101" onlukta yüz bir, ikilikte beştir. Karışıklığı önlemek için taban alt simgeyle yazılır: 101₂.
Sayıları Roma rakamıyla yazmak için Roma rakamı çevirme, kuvvet hesapları için üslü sayı hesaplama, sayıları yazıyla ifade etmek için sayıyı yazıya çevirme aracını kullanabilirsiniz.