Serbest meslek makbuzu nedir, ne işe yarar?
Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis, yazılımcı, tasarımcı ve danışman gibi serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında düzenlediği belgedir. Makbuzda hizmet bedeli (brüt ücret), gelir vergisi stopajı ve KDV ayrı ayrı gösterilir. Günümüzde makbuzun büyük çoğunlukla elektronik ortamda, e-SMM olarak düzenlenmesi gerekir.
- Serbest meslek erbabı: Anlaşılan net ücrete göre makbuza yazılacak brüt tutarı bulmak için.
- Şirketler ve muhasebe birimleri: Ödenecek tutarı ve kesilecek stopajı belirlemek için.
- Freelance çalışanlar: Teklif verirken elinize geçecek net tutarı görmek için.
- Bireysel müşteriler: Stopajsız makbuzda ödenecek toplamı kontrol etmek için.
Serbest meslek makbuzu nasıl hesaplanır?
Stopaj = Brüt ücret × %20 · KDV = Brüt ücret × %20 Net ücret = Brüt ücret − Stopaj Tahsil edilecek = Brüt ücret + KDV − Stopaj Netten brüte: Brüt ücret = Net ücret ÷ 0,80Stopaj (gelir vergisi tevkifatı), Gelir Vergisi Kanunu'nun 94/2-b maddesine göre hizmeti alan şirket veya kurum tarafından kesilir ve vergi dairesine muhtasar beyanname ile ödenir. Müşteri şahıs ise stopaj yapılmaz. KDV, genel oran olan %20 üzerinden hesaplanır ve serbest meslek erbabı tarafından beyan edilir.
Örnek hesaplama
Bir yazılımcı şirkete 10.000 TL brüt ücretli makbuz kesiyor (stopaj ve KDV var):
- Stopaj: 10.000 × %20 = 2.000,00 TL (şirket vergi dairesine öder)
- KDV: 10.000 × %20 = 2.000,00 TL
- Net ücret: 10.000 − 2.000 = 8.000,00 TL
- Şirketten tahsil edilecek: 10.000 + 2.000 − 2.000 = 10.000,00 TL
Netten brüte örnek: Elinize KDV hariç 15.000 TL net geçmesini istiyorsanız brüt ücret 15.000 ÷ 0,80 = 18.750 TL olur; stopaj 3.750 TL, KDV 3.750 TL ve tahsil edilecek tutar 18.750 TL'dir.
Hangi durumda stopaj ve KDV olur?
| Müşteri | Stopaj | KDV |
|---|---|---|
| Şirket, kurum, vergi mükellefi işletme | %20 kesilir | %20 eklenir |
| Şahıs (nihai tüketici) | Kesilmez | %20 eklenir |
| KDV istisnası olan hizmetler (ör. hizmet ihracatı) | Müşteriye göre | Hesaplanmaz |
Dikkat edilmesi gerekenler
- Bazı hizmetlerde KDV'nin bir kısmı da alıcı tarafından tevkif edilir (KDV tevkifatı); bu durumda tahsil edilecek tutar azalır. Ayrıntı için KDV tevkifatı hesaplama aracına bakın.
- Kesilen stopaj kaybolmaz; yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir.
- Genç girişimci istisnası gibi özel durumlar stopaj ve vergi yükünü değiştirebilir.
- Yurt dışındaki müşteriye verilen hizmetlerde KDV ve stopaj uygulaması farklıdır.
Yıllık gelir vergisi yükünüzü görmek için gelir vergisi hesaplama, KDV dahil ve hariç tutarlar için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kaynak ve not: Oranlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 94/2-b ve 3065 sayılı KDV Kanunu'na dayanır (son kontrol: 18 Kasım 2026). Hesaplama bilgilendirme amaçlıdır; özel durumunuz için mali müşavirinize danışın.