Gelir vergisi nedir, bu hesaplama ne işe yarar?
Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlardan alınan vergidir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na göre ücret, serbest meslek kazancı, ticari kazanç, kira geliri (gayrimenkul sermaye iradı) ve bazı menkul sermaye iratları bu verginin konusudur. Vergi, her yıl Gelir İdaresi Başkanlığı'nın ilan ettiği dilimlere göre hesaplanır.
- Yıllık beyanname öncesi: Mart ayında beyan edilecek gelir için ödenecek vergiyi önceden tahmin etmek.
- Serbest meslek ve şahıs şirketi: Yıl sonu kârına düşecek vergiyi görüp geçici vergi ve nakit planı yapmak.
- Maaş planlaması: Yıllık ücret matrahının hangi dilime girdiğini ve marjinal oranınızı öğrenmek.
- Ek gelir kararı: Ek bir işin veya kira gelirinin ne kadarının vergiye gideceğini görmek.
Gelir vergisi nasıl hesaplanır?
Türkiye'de gelir vergisi artan oranlı bir tarifeyle hesaplanır. Matrahın tamamına tek bir oran uygulanmaz; matrah dilimlere bölünür ve her dilime kendi oranı uygulanır. Bu yüzden üst dilime geçmek, gelirin tamamının daha yüksek oranla vergilendirilmesi anlamına gelmez; yalnızca o dilimi aşan kısım yüksek oranla vergilendirilir.
2026 gelir vergisi tarifesi (ücret dışı gelirler)
| Matrah | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 TL | %20 |
| 400.000 – 1.000.000 TL | %27 |
| 1.000.000 – 5.300.000 TL | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
2026 tarifesi (ücret gelirleri)
Ücretlerde 3. dilimin üst sınırı daha yüksektir: 1.500.000 TL.
| Matrah | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 TL | %20 |
| 400.000 – 1.500.000 TL | %27 |
| 1.500.000 – 5.300.000 TL | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
Örnek hesaplama
2026 yılında 500.000 TL ücret dışı matrah için:
- İlk 190.000 TL × %15 = 28.500 TL
- Sonraki 210.000 TL × %20 = 42.000 TL
- Kalan 100.000 TL × %27 = 27.000 TL
- Toplam gelir vergisi: 97.500 TL. Ortalama vergi oranı %19,5; marjinal oran %27.
Ortalama ve marjinal oran farkı
Marjinal oran, kazanacağınız bir sonraki liranın vergilendirileceği orandır. Ortalama oran ise ödediğiniz toplam verginin matraha oranıdır ve her zaman marjinal orandan düşüktür.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Buraya girilecek tutar brüt gelir değil, vergi matrahıdır: giderler, istisnalar ve indirimler düşüldükten sonra kalan tutar. Kira geliri için kira geliri vergisi hesaplama aracını kullanın.
- Ücretlerde sigorta primi kesintisi matrahtan düşülür ve asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ayrıca istisnadır. Bu hesaplama asgari ücret istisnasını içermez; aylık net maaşınızı bu istisnayla birlikte görmek için brütten nete maaş hesaplama aracını kullanın.
- Serbest meslek makbuzundaki stopaj, yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Makbuz tutarları için serbest meslek makbuzu hesaplama sayfasına bakın.
- Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; beyanname ve özel durumlar için bir mali müşavire danışın.
- Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı, 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği (2026) ve 329 Seri No.lu Tebliğ (2025).