Ondalık sayıyı kesre çevirmek ne işe yarar?
Ondalık sayı ve kesir, aynı değeri iki farklı biçimde gösterir: 0,75 ile 3/4 aynı sayıdır. Bazı durumlarda kesir daha anlaşılır, bazı durumlarda ondalık daha pratiktir. Bu araç ondalık sayıyı önce payda 10, 100, 1.000 olan bir kesre yazar, ardından en sade haline getirir.
- Okul matematiği: LGS ve TYT'de ondalık sayıları kesre çevirme ve sadeleştirme soruları sık çıkar.
- Tarifler ve ölçüler: 0,25 su bardağı yerine 1/4 su bardağı demek mutfakta daha kullanışlıdır.
- İnç ve teknik ölçüler: Vida ve boru ölçüleri çoğunlukla 3/8, 5/16 gibi kesirlerle verilir.
- Oran ve yüzde yorumlama: 0,375'in 3/8 yani %37,5 olduğunu görmek oranı daha somut kılar.
Ondalık sayı kesre nasıl çevrilir?
- Virgülden sonraki basamak sayısını sayın.
- Sayıyı virgülsüz yazıp paya, basamak sayısı kadar sıfırı olan 10'un kuvvetini paydaya koyun.
- Pay ve paydayı en büyük ortak bölenlerine (EBOB) bölerek sadeleştirin.
Örnek hesaplama
0,375 sayısını kesre çevirelim:
- Virgülden sonra 3 basamak var: 375/1.000
- EBOB(375, 1.000) = 125
- 375 ÷ 125 = 3, 1.000 ÷ 125 = 8 → 3/8
- Yüzde karşılığı: %37,5
1,25 sayısı ise 125/100 = 5/4, tam sayılı kesir olarak 1 tam 1/4 olur.
Sık kullanılan ondalık sayılar ve kesir karşılıkları
| Ondalık | Kesir | Yüzde |
|---|---|---|
| 0,1 | 1/10 | %10 |
| 0,125 | 1/8 | %12,5 |
| 0,2 | 1/5 | %20 |
| 0,25 | 1/4 | %25 |
| 0,375 | 3/8 | %37,5 |
| 0,5 | 1/2 | %50 |
| 0,6 | 3/5 | %60 |
| 0,75 | 3/4 | %75 |
| 0,875 | 7/8 | %87,5 |
Dikkat edilmesi gerekenler
- Devirli ondalıklar: 0,333… gibi sonsuz tekrar eden sayılar tam olarak 1/3'tür; ancak siz 0,333 yazarsanız araç bunu sonlu bir sayı olarak 333/1.000 kabul eder. Devirli sayılar için farklı bir yöntem gerekir: 0,333… = 3/9 = 1/3.
- Sadeleştirmeyi unutmamak: 50/100 doğru ama sade değildir; sınavlarda genellikle 1/2 yazılması beklenir.
- Negatif sayılar: Eksi işaret kesrin önüne yazılır: −0,5 = −1/2.
Devirli ondalık sayılar kesre nasıl çevrilir?
Virgülden sonra bir veya birkaç rakamın sonsuza kadar tekrar ettiği sayılara devirli ondalık sayı denir. Bunları kesre çevirmenin pratik yolu şudur: Pay için sayının tamamından devretmeyen kısmı çıkarın; payda için devreden rakam sayısı kadar 9, devretmeyen ondalık rakam sayısı kadar 0 yazın.
- 0,777… = 7/9
- 0,121212… = 12/99 = 4/33
- 0,1666… = (16 − 1)/90 = 15/90 = 1/6
- 1,333… = (13 − 1)/9 = 12/9 = 4/3
Ölçü birimlerinde ondalık ve kesir
Kesirler sınav dışında da sıkça kullanılır. Yapı malzemelerinde ve hırdavatta inç ölçüleri kesirle yazılır: 0,5 inç "1/2 inç", 0,375 inç "3/8 inç", 0,625 inç ise "5/8 inç" olarak satılır. Mutfakta "0,75 su bardağı" yerine "3/4 su bardağı", ölçümlerde "0,25 litre" yerine "çeyrek litre" denir. İnç ölçülerini santimetreye çevirmek için inç cm çevirme aracından yararlanabilirsiniz.
Yüzde, ondalık ve kesir arasındaki ilişki
Aynı değer üç farklı biçimde yazılabilir. Ondalık sayıyı 100 ile çarpınca yüzde bulunur: 0,25 = %25 = 1/4. Bir kesri ondalığa çevirmek için pay paydaya bölünür: 3/8 = 3 ÷ 8 = 0,375. Paydası yalnızca 2 ve 5 çarpanlarından oluşan kesirler (1/2, 1/4, 1/5, 3/8, 7/20) sonlu ondalık verir; paydasında 3, 7, 11 gibi başka asal çarpan bulunan kesirler (1/3, 2/7) ise devirli ondalık sayıya dönüşür.
Kesirlerle toplama, çıkarma, çarpma ve bölme yapmak için kesir hesaplama, sadeleştirmede kullanılan EBOB için EBOB EKOK hesaplama, yüzde işlemleri için yüzde hesaplama aracını kullanabilirsiniz.