Ohm kanunu nedir, ne işe yarar?
Ohm kanunu, bir elektrik devresinde gerilim (V), akım (I) ve direnç (R) arasındaki ilişkiyi tanımlayan temel kuraldır. Alman fizikçi Georg Simon Ohm tarafından 1827'de ortaya konmuştur. Kanuna göre bir iletkenden geçen akım, uçlarına uygulanan gerilimle doğru, direnciyle ters orantılıdır. Bu üç büyüklükten ikisi bilindiğinde üçüncüsü kolayca bulunur.
Ohm kanunu hesaplama aracı şu durumlarda işe yarar:
- Öğrenciler: Fizik ve elektrik derslerindeki devre sorularını çözmek ve sonucu kontrol etmek
- Elektronik hobicileri: LED için gereken ön direnci veya bir devreden geçecek akımı bulmak
- Teknisyenler: Bir ısıtıcı rezistansının direncinden çekeceği akımı tahmin etmek
- Ev kullanıcıları: Bir cihazın prizden ne kadar akım çektiğini anlamak
Ohm kanunu nasıl hesaplanır?
V = I × R I = V ÷ R R = V ÷ IBurada V volt (V) cinsinden gerilim, I amper (A) cinsinden akım, R ohm (Ω) cinsinden dirençtir. Araç ayrıca harcanan gücü de hesaplar:
P = V × I (watt)Örnek hesaplama
220 V şebeke gerilimine bağlı, direnci 44 Ω olan bir ısıtıcı rezistansı düşünelim:
- Akım: I = 220 ÷ 44 = 5 A
- Güç: P = 220 × 5 = 1.100 W
Yani bu rezistans yaklaşık 1,1 kW gücünde çalışır ve prizden 5 amper çeker.
Sık karşılaşılan değerler
| Gerilim | Direnç | Akım | Güç |
|---|---|---|---|
| 5 V | 250 Ω | 0,02 A (20 mA) | 0,1 W |
| 12 V | 6 Ω | 2 A | 24 W |
| 220 V | 110 Ω | 2 A | 440 W |
| 220 V | 22 Ω | 10 A | 2.200 W |
Seri ve paralel bağlı dirençlerde Ohm kanunu
Devrede birden fazla direnç varsa önce toplam (eşdeğer) direnç bulunur, ardından Ohm kanunu uygulanır. Seri bağlantıda dirençler toplanır: 10 Ω ve 20 Ω seri bağlanırsa toplam direnç 30 Ω olur ve 12 V kaynakta devreden 0,4 A geçer. Seri devrede akım her dirençte aynıdır, gerilim ise dirençlerle orantılı paylaşılır.
Paralel bağlantıda eşdeğer direnç, dirençlerin terslerinin toplamının tersidir: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂. 10 Ω ve 20 Ω paralel bağlanırsa eşdeğer direnç yaklaşık 6,67 Ω olur ve 12 V kaynaktan toplam 1,8 A çekilir. Paralel devrede gerilim her kolda aynıdır, akım ise kollara bölünür. Evdeki prizler de paralel bağlıdır; bu yüzden her cihaz aynı 220 V'u görür ve takılan her cihaz toplam akımı artırır.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Ohm kanunu metal teller ve rezistanslar gibi doğrusal (omik) elemanlar için geçerlidir. LED, diyot ve transistör gibi yarı iletkenlerde direnç sabit değildir.
- Alternatif akımda motor ve trafo gibi bobinli yüklerde empedans ve güç faktörü devreye girer. Bu durumda watt amper çevirme aracını kullanın.
- Birimleri karıştırmayın: miliamper (mA) değerini ampere çevirmek için 1.000'e bölün, kiloohm (kΩ) değerini 1.000 ile çarpın.
- Rezistansların direnci ısındıkça değişebilir; hesap oda sıcaklığındaki değeri verir.
Bir cihazın aylık elektrik tüketimini ve maliyetini görmek için elektrik tüketimi hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Güvenlik notu: Şebeke gerilimi (220–230 V) hayati tehlike taşır. Tesisat ve pano işleri için mutlaka yetkili bir elektrikçiye başvurun.