Basit faiz nedir, ne işe yarar?
Basit faiz, faizin yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplandığı yöntemdir. Dönem içinde kazanılan faiz anaparaya eklenmez, dolayısıyla faiz de faiz kazanmaz. Faiz tutarı süreyle doğru orantılı olarak artar: süre iki katına çıkarsa faiz de iki katına çıkar.
Basit faiz hesabı günlük hayatta sanıldığından daha sık kullanılır:
- Vadeli mevduat: 32 gün, 3 ay veya 6 ay gibi tek dönemlik vadeli hesaplarda bankalar faizi basit faizle hesaplar.
- Kişiler arası borç: Bir arkadaşınıza ya da iş ortağınıza belirli bir oranla verdiğiniz borcun faizini bulmak.
- Gecikme faizi: Geç ödenen fatura veya alacaklar için gün bazında işleyen faizi tahmin etmek.
- Teklif karşılaştırma: Farklı bankaların vadeli hesap tekliflerinden hangisinin daha fazla kazandırdığını görmek.
Basit faiz nasıl hesaplanır?
Faiz = Anapara × Yıllık faiz oranı × Süre (yıl) Vade sonu toplam = Anapara + FaizFaiz oranı yıllık verildiği için süre de yıl cinsinden yazılmalıdır. Süre ay olarak verilmişse 12'ye, gün olarak verilmişse 365'e bölünür. Örneğin 6 ay = 0,5 yıl, 90 gün = 90/365 yıldır. Oran yüzde olarak girildiğinde 100'e bölünür: %40 = 0,40.
Örnek hesaplama
100.000 TL'yi yıllık %40 basit faizle 6 aylığına yatırdığınızı düşünelim:
- Süre: 6 ÷ 12 = 0,5 yıl
- Faiz: 100.000 × 0,40 × 0,5 = 20.000 TL
- Vade sonu toplam: 100.000 + 20.000 = 120.000 TL
- Aylık ortalama faiz: 20.000 ÷ 6 = 3.333,33 TL
Aynı 100.000 TL'yi yıllık %36 ile 90 gün değerlendirirseniz faiz 100.000 × 0,36 × 90/365 ≈ 8.876,71 TL olur.
Basit faiz ile bileşik faiz karşılaştırması
Bileşik faizde her dönemin faizi anaparaya eklenir ve sonraki dönemin faizi büyüyen tutar üzerinden işler. Aşağıdaki tabloda 100.000 TL ve yıllık %40 oran için yıllık bileşik faizle fark görülüyor:
| Süre | Basit faizle toplam | Yıllık bileşik faizle toplam |
|---|---|---|
| 1 yıl | 140.000 TL | 140.000 TL |
| 2 yıl | 180.000 TL | 196.000 TL |
| 3 yıl | 220.000 TL | 274.400 TL |
Bir yıla kadar iki yöntem aynı sonucu verir; süre uzadıkça bileşik faizin üstünlüğü hızla büyür. Uzun vadeli birikim hesapları için bileşik faiz hesaplama aracını kullanın.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Stopaj: Mevduat faizinden bankalar vergi kesintisi (stopaj) yapar. Bu araç brüt faizi gösterir; elinize geçecek net tutar, bankanın uyguladığı stopaj kadar düşüktür.
- Reel getiri: Faiz geliriniz enflasyonun altında kalıyorsa satın alma gücünüz azalır. Gerçek kazancınızı reel getiri hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
- Kredi taksitleri: Taksitli kredilerde faiz her ay kalan anapara üzerinden işlediği için basit faiz hesabı doğru sonuç vermez. Bunun için kredi hesaplama aracı uygundur.
- Gün sayısı: Bazı bankalar yılı 360 gün kabul eder. Bu durumda günlük faiz biraz daha yüksek çıkar.